Βιοποικιλότητα και γλωσσικός πλούτος πάνε μαζί

«Τα όρια της γλώσσας μου, είναι τα όρια του κόσμου μου», σημείωνε τον προηγούμενο αιώνα, ο Λούντβιχ Βίτγκενσταιν. Νέα ενδιαφέρουσα έρευνα έρχεται να επιβεβαιώσει την πραγματική υπόσταση της ρήσης του. Η παρακμή της γλωσσικής και πολιτισμικής ποικιλίας συνδέεται με την απώλεια της βιοποικιλότητας, λένε οι επιστήμονες.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι το 70% των γλωσσών του κόσμου βρέθηκαν στα μέρη με τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα. Καθώς οι περιοχές αυτές υποβαθμίζονταν περιβαλλοντικά, οι κουλτούρες και οι γλώσσες άρχισαν να χάνονται. Οι βιολόγοι υπολογίζουν ότι σήμερα η απώλεια των ειδών είναι 1.000 φορές μεγαλύτερη από το παρελθόν και ότι το 50 έως 90% των γλωσσών του κόσμου θα εξαφανιστούν μέχρι το τέλος του αιώνα.

Η αιτία της σύνδεσης βιοποικιλότητας / γλωσσικός πλούτος ακόμα δεν είναι γνωστή στους επιστήμονες. Ενδεχομένως, η βιοποικιλότητα εξελίχθηκε ως αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής πολυμορφίας και αντίστροφα. Πάντως, όπου παρατηρήθηκε απώλεια της βιοποικιλότητας, ταυτόχρονα παρατηρήθηκε και γλωσσική και πολιτισμική ένδεια.

Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται στο Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Τραγάνα – Το κρυμμένο μυστικό του Αιγαίου

Με επίκεντρο το νησιωτικό σύμπλεγμα των Φούρνων Κορσεών, επιστήμονες από 7 χώρες (Ισπανία, Ελλάδα, Αγγλία, Λίβανος, Τουρκία, Κροατία), ειδικευμένοι σε θαλάσσια ενδιαιτήματα προτεραιότητας,  συμμετείχαν στο 1ο Περιφερειακό Εκπαιδευτικό Workshop με θέμα την εφαρμογή τεχνικών καταγραφής των υφάλων ασβεστολιθικών ροδοφυκών στα θαλάσσια οικοσυστήματα της Ελλάδας. Η συνάντηση εργασίας επιστημόνων της Μεσογείου οργανώθηκε από το Περιφερειακό Κέντρο Δράσης για τις Ειδικά Προστατευόμενες Περιοχές (RAC/SPA) του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ και τη συνεργασία του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας, ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ.

Εντυπωσιακά οικοσυστήματα υψηλής βιοποικιλότητας που ανταγωνίζονται και ξεπερνούν σε ομορφιά τους τροπικούς κοραλλιογενείς υφάλους εντόπισε και χαρτογράφησε η πολυεθνική ομάδα επιστημόνων στο ανατολικό Αιγαίο.

Σε βάθη 40-100μ η επιστημονική ομάδα κατέγραψε με τη χρήση, υποβρύχιας ρομποτικής κάμερας, σόναρ και κατά κύριο λόγο με αυτόνομη κατάδυση, σημαντικούς υφάλους ασβεστολιθικών ροδοφυκών, (γνωστοί και ως «τραγάνα»). Πρόκειται για περιοχές εξαιρετικά υψηλής βιοποικιλότητας, καθώς υπολογίζεται ότι στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου έχουν καταγραφεί σε υφάλους ασβεστολιθικών ροδοφυκών περίπου 1666 είδη, συμπεριλαμβανομένων 300 ειδών φυκών, 1200 ειδών ασπόνδυλων και πάνω από 100 είδη ψαριών. Κατά τη διάρκεια της έρευνας καταγράφηκαν 35 είδη ασπόνδυλων και 36 είδη φυκών, ενώ εξαιρετική εντύπωση προκάλεσε η ανακάλυψη κοραλλιών σε μεγάλα βάθη των οποίων η ηλικία εκτιμάται ότι ξεπερνάει τα 700 χρόνια!

Εκτός των άλλων εντοπίστηκαν και αρκετοί ύφαλοι ολοσχερώς κατεστραμμένοι από την αλιεία με μηχανότρατες. Τα συγκεκριμένα αλιευτικά σκάφη σύρουν σε αυτά τα ευαίσθητα οικοσυστήματα τις λεγόμενες σιδερένιες πόρτες – οι οποίες φτάνουν σε βάρος τον 1 ένα τόνο έκαστη, προκαλώντας καταστροφή που χρειάζεται αιώνες για να ανακάμψει, δεδομένου του πολύ αργού ρυθμού ανάπτυξής των συγκεκριμένων ενδιαιτημάτων (0.006 – 0.83 μμ/χρόνο). Υπογραμμίζεται ότι η Ελλάδα δεσμεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και διεθνείς συμβάσεις για την προστασία των ιδιαίτερα παραγωγικών θαλάσσιων οικοσυστημάτων, όπως οι ύφαλοι ασβεστολιθικών ροδοφυκών, και όφειλε να έχει ήδη ολοκληρώσει σε μεγάλος μέρος τη χαρτογράφηση τους. Ωστόσο, διαχρονικά η χώρα μας αγνοεί παντελώς τη θεμελιώδη σημασία που έχουν αυτά τα σπάνια οικοσυστήματα για το μέλλον της αλιείας. Δεν εφαρμόζεται κανένα μέτρο για την προστασία αυτών των ενδιαιτημάτων, με αποτέλεσμα να καταστρέφονται καθημερινά και με την ανοχή των αρχών από αλιευτικές πρακτικές (όπως η αλιεία με μηχανότρατες) σε αλιευτικά πεδία τα οποία η πολιτεία όφειλε να προστατεύει.

Στην προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το συγκεκριμένο πρόβλημα σχεδιάστηκε για πρώτη φορά στο πλαίσιο των συναντήσεων εργασίας η τυποποίηση κοινών μεθόδων καταγραφής με εφαρμογή στα περιφερειακά οικοσυστήματα της Μεσογείου. Η καινοτομία έγκειται στην αξιοποίηση του ρόλου των αλιευτικών κοινωνιών μέσω της παροχής πληροφοριών σχετικά με την τοποθεσία των ενδιαιτημάτων, τον προσδιορισμό και αντιμετώπιση των παραγόντων υποβάθμισης τους.

ΤραγάναΟ συνδυασμός εμπειρικής πληροφορίας και εφαρμογής σύγχρονων και οικονομικών μεθόδων καταγραφής μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος καταγραφής, καθώς μέχρι σήμερα και στις περισσότερες των περιπτώσεων η μέθοδος που χρησιμοποιούταν για την καταγραφή αυτών των ενδιαιτημάτων ήταν εξαιρετικά δαπανηρή και χρονοβόρα. Αυτό το μοντέλο πρόκειται να λειτουργήσει πιλοτικά με πρωτοβουλία του RAC/SPA αρχικά στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα στην περιοχή των Φούρνων Κορσεών, και έπειτα σε άλλες χώρες της Μεσογείου. Στόχος μας η άμεση χαρτογράφηση των υφάλων ασβεστολιθικών ροδοφυκών και η υποβολή δεδομένων και χαρτών στις υπεύθυνες διοικητικές υπηρεσίες που είναι αρμόδιες για την υιοθέτηση συγκεκριμένων μέτρων διαχειριστικής προστασίας, όπως ο καθορισμός αλιευτικών πεδίων όπου θα απαγορευτεί η αλιεία με συρόμενα εργαλεία στις περιοχές με αυτά τα ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία του συγκεκριμένου μοντέλου είναι η ανάπτυξη ουσιαστικής συνεργασίας με τις νησιωτικές και παράκτιες κοινωνίες και η σωστή ενημέρωση για την αξία των συγκεκριμένων ενδιαιτημάτων και τον ρόλο που διαδραματίζουν στη βιωσιμότητα των ιχθυαποθεμάτων και τη βιωσιμότητα της αλιείας. Η περίπτωση των Φούρνων Κορσεών θεωρήθηκε από το σύνολο της επιστημονικής ομάδας ιδανική για την εφαρμογή του σχεδίου. Αποτελεί μία από τις πλέον παραδοσιακές αλιευτικές κοινωνίες της Ελλάδας, ενώ η παρουσία της ερευνητικής ομάδας του Αρχιπελάγους στην περιοχή και η πρόσφατη λειτουργία του Κέντρου Αλιευτικής Έρευνας έχει ήδη ενεργοποιήσει τους παράκτιους αλιείς στην κατεύθυνση της συν-διαχείρισης των ιχθυαποθεμάτων και του αυτοελέγχου έναντι των καταστροφικών αλιευτικών πρακτικών.

Το ερευνητικό workshop πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του τοπικού αλιευτικού συλλόγου, τη συνεργασία του δήμου Φούρνων Κορσεών και τη διαρκή και ενεργή συμμετοχή των παράκτιων αλιέων.

Μη ψαρώνεις!

Υπόγραψε και εσύ το «Μανιφέστο της Προστασίας των Θαλασσών»!

Ρώτα, μάθε και κατανάλωσε ψάρι με τρόπο που εξασφαλίζει ελληνικές θάλασσες γεμάτες ζωή! Χρησιμοποίησε το «Εγχειρίδιο του καλού Ψαροφαγά» της Greenpeace και με τη δύναμη που έχεις ως καταναλωτής, σπάσε το μονοπώλιο της καταστροφικής μηχανότρατας στην αγορά και διεκδίκησε πρόσβαση σε ψάρι που έχει αλιευθεί με βιώσιμο τρόπο από Έλληνες παράκτιους ψαράδες.

απομακρυσμένα νησιάΤι να προσέχω όταν αγοράζω ψάρια και πώς μπορούν οι καταναλωτικές μου επιλογές να συμβάλλουν σε ζωντανές, ελληνικές θάλασσες; Ποια παρεξηγημένα είδη μπορώ να δοκιμάσω και πώς να τα μαγειρέψω; Ποια είναι η εποχικότητα των ψαριών και ποιο το σωστό τους μέγεθος; Οι απαντήσεις βρίσκονται στο νέο Εγχειρίδιο της Greenpeace, το οποίο εξοικειώνει τον κόσμο με λιγότερο γνωστά ψάρια, απομυθοποιεί τις ποιοτικές κατηγορίες και προσφέρει ένα δυνατό εργαλείο στα χέρια των καταναλωτών.

Το ελληνικό ψάρι σταδιακά εξαφανίζεται λόγω της υπεραλίευσης και των καταστροφικών πρακτικών, όπως οι μηχανότρατες και τα γρι-γρι, οι οποίες μονοπωλούν την αγορά και περιορίζουν τον μέσο Έλληνα στην κατανάλωση μόνο 3-4 συγκεκριμένων και υπεραλιευμένων ειδών. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι καταναλωτές έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε μεγαλύτερη ποικιλία ειδών που αλιεύονται βιώσιμα από τους παράκτιους ψαράδες. Με αυτόν τον τρόπο απειλείται το μέλλον των ελληνικών ψαριών, των χιλιάδων ανθρώπων που βασίζουν την επιβίωσή τους στο ψάρι (όπως οι παράκτιοι αλιείς, οι ιχθυοπώλες, ακόμα και οι ιδιοκτήτες ταβερνών), αλλά και των ανθρώπων που απασχολούνται στον ελληνικό τουρισμό, ο οποίος συνδέεται άμεσα με τις θάλασσές μας.

«Γνωρίζουμε ελάχιστα για τα ψάρια που καταναλώνουμε. Η έλλειψη πληροφόρησης εξυπηρετεί τη βιομηχανική αλιεία, η οποία εξασφαλίζει τα κέρδη της καταστρέφοντας τις θάλασσές μας και μονοπωλώντας την αγορά εις βάρος των καταναλωτών», δήλωσε η Άντζελα Λάζου Dean, υπεύθυνη της εκστρατείας για το θαλάσσιο περιβάλλον, στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace. «Γι’ αυτό το λόγο, το Εγχειρίδιο της Greenpeace φιλοδοξεί να καλύψει αυτά τα κενά και να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα γνωριμίας των καταναλωτών με μη δημοφιλή είδη, αλλά και με τους παράκτιους ψαράδες της χώρας μας, οι οποίοι αποτελούν και το μέλλον της αλιείας».

Οι παράκτιοι ψαράδες μπορούν να πρωταγωνιστήσουν στην προστασία των θαλασσών μας εξασφαλίζοντας ελληνικό ψάρι στο πιάτο μας και αύριο. Η παράκτια αλιεία είναι μία από τις σπουδαιότερες δραστηριότητες στη χώρα μας. Απασχολεί δεκάδες χιλιάδες συμπολίτες μας και αποτελεί το μοναδικό μέσο βιοπορισμού για πολλές οικογένειες. Ειδικά σε απομακρυσμένα νησιά και περιοχές, όπου συνήθως δεν υπάρχει εναλλακτική απασχόληση, η αλιεία μαζί με τον τουρισμό αλληλοστηρίζονται και επιτρέπουν σε αυτούς τους ανθρώπους να επιβιώνουν σε τόπους που διαφορετικά θα είχαν ερημώσει.

Η Greenpeace καλεί τους καταναλωτές να χρησιμοποιήσουν το εγχειρίδιο και να υπογράψουν το «Μανιφέστο για την προστασία των θαλασσών», με το οποίο: Απαιτούν πρόσβαση σε ψάρι αλιευμένο με βιώσιμο τρόπο από τους παράκτιους ψαράδες, στηρίζοντας έτσι και την τοπική οικονομία των παράκτιων περιοχών της χώρας. Συμμετέχουν και υποστηρίζουν την εκστρατεία της Greenpeace για τη δημιουργία θαλάσσιων καταφυγίων στην Ελλάδα.

Μπες στην ιστοσελίδα της Greenpeace και ενημερώσου. 

«Οι Αγρι-άνθρωποι – Πολίτες του μέλλοντος»

Ένα αλλιώτικο ξεχωριστό παιχνίδι ερωτήσεων όπου όλοι κερδίζουν γνώση και ευαισθησία για το περιβάλλον και την άγρια ζωή της χώρας μας που υποβαθμίζεται και απειλείται σχεδίασε ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ για τους μαθητές.

Το πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ «Οι Αγρι-άνθρωποι, Πολίτες του μέλλοντος» σχεδιάστηκε από την παιδαγωγική ομάδα του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ με στόχο την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των παιδιών για τα περιβαλλοντικά ζητήματα της ηπειρωτικής Ελλάδας και την αειφορική διαχείρισή τους. Απευθύνεται σε μαθητές των τελευταίων τάξεων του Δημοτικού (Ε΄, ΣΤ΄) και του Γυμνασίου. Έχει τη μορφή διαδραστικής παρουσίασης και στην σχολική τάξη υλοποιείται ως τηλεπαιχνίδι. Όλοι οι μαθητές/τριες συμμετέχουν και έχουν ενεργό ρόλο, ενώ η γνώση παρουσιάζεται με παιγνιώδη και ψυχαγωγικό τρόπο. Πέραν των περιβαλλοντικών ζητημάτων που αναφέρονται -και αφορούν στην ηπειρωτική Ελλάδα-, τα παιδιά παίζουν με ερωτήσεις Οικολογίας, Γεωγραφίας και Πολιτισμού που είναι κατανεμημένες σε κάθε διοικητική περιφέρεια. Το παιχνίδι συμπληρώνεται και με εικαστικά βίντεο που οπτικοποιούν με πρωτότυπο και καλλιτεχνικό τρόπο τις πληροφορίες. Βασικός στόχος είναι η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των παιδιών αλλά και η προβολή της ελληνικής περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς μας, σε μια εποχή που η χώρα μας δοκιμάζεται.

Όσοι συμμετέχουν γίνονται…  Αγρι-Άνθρωποι

Η χρήση του τίτλου του εκπαιδευτικού προγράμματος είναι συμβολική. Στο λογότυπο εμφανίζονται παιδιά εφηβικής ηλικίας. Όσοι νέοι παρακολουθούν το πρόγραμμα μπαίνουν στη διαδικασία να ταυτιστούν με τους ήρωες και να γίνουν Αγρι-άνθρωποι. Είναι παιδιά της σύγχρονης εποχής που αναθεωρούν τη σχέση τους με τη φύση και την άγρια ζωή.

Ποιοι, όμως, είναι οι Αγρι-άνθρωποι;

Πρόκειται για ανατροπή της έννοιας «αγριάνθρωπος», καθώς δεν είναι ο βίαιος άνθρωπος, ο απολίτιστος, ο ακοινώνητος.

Οι Αγρι-άνθρωποι είναι άνθρωποι που, όπως και στο αρχαίο παρελθόν (άνθρωποι του αγρού), αγαπούν και σέβονται τη φύση είτε ζουν  κοντά σε αυτήν (ύπαιθρος) είτε μακριά της (πόλη). Έχουν γνώσεις τόσο για το περιβάλλον όσο και για τα υπόλοιπα ζητήματα του ανθρώπινου πολιτισμού και βρίσκουν λύσεις που εξασφαλίζουν την αρμονική συνύπαρξη άγριας ζωής και φύσης χωρίς να επιβαρύνεται είτε η φύση είτε ο ανθρώπινος πολιτισμός.  Βασικός γνώμονας της δράσης αυτής είναι η αειφορική ανάπτυξη και η πρόοδος των ανθρώπων αλλά και της φύσης.

Ένας άνθρωπος που κάνει την άγρια ζωή κομμάτι της ζωής του, έρχεται πιο κοντά στη φύση και διαμορφώνει διαφορετικά το μέλλον της Ελλάδας και γενικότερα της ανθρωπότητας, γι’ αυτό και γίνεται Πολίτης του μέλλοντος.

Ο σχεδιασμός του προγράμματος υλοποιήθηκε από μια μεγάλη διαθεματική επιστημονική ομάδα (βιολόγοι, δασολόγοι, φιλόλογοι-παιδαγωγοί, γεωλόγος, περιβαλλοντολόγοι, δασολόγοι, κτηνίατρος).

Το cd περιλαμβάνει την παρουσίαση, η οποία είναι σε μορφή παιχνιδιού και τον οδηγό δασκάλου. Τα παιδιά χωρίζονται σε δύο ομάδες-αγέλες και αρχίζουν το παιχνίδι. Η ηπειρωτική Ελλάδα είναι χωρισμένη σε διοικητικές περιφέρειες και η κάθε περιφέρεια περιλαμβάνει κλειστές ερωτήσεις τύπου multiple choice. Υπάρχουν επίσης εισαγωγικά εικαστικά βίντεο που κάνουν το παιχνίδι πιο διασκεδαστικό. Στο τέλος του παιχνιδιού τα παιδιά έχουν αποκομίσει πολλές εμπειρίες περιβαλλοντικού και πολιτιστικού περιεχομένου.

Κλείστε και εσείς θέση για το τηλεπαιχνίδι «ΟΙ ΑΓΡΙΑΝΘΡΩΠΟΙ».

Ελάτε να παίξουμε, να γελάσουμε και να μάθουμε για το περιβάλλον και τα ζώα μέσα από ένα φοβερό παιχνίδι ερωτήσεων. Για να δηλώσετε τη συμμετοχή της τάξης ή του σχολείου σας, οι εκπαιδευτικοί επικοινωνήστε με τον ΑΡΚΤΟΥΡΟ στο 210 6412006, Νίκη Μπουλάκη, Μαρία Κυρίτση.

Το μεταλλαγμένο ψάρι τρώει το φυσικό

μεταλλαγμένο ψάριΚέρδισε τη μάχη στις ΗΠΑ ο μεταλλαγμένος σολομός της Aqua Bounty Technology, ο οποίος πήρε τελικά την έγκριση της αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) με το πόρισμα ότι το συγκεκριμένο προϊόν δεν θέτει περιβαλλοντικούς κινδύνους.

Ο «FrankenFish», όπως λέγεται ο σολομός, θα έχει μια θέση στα ράφια των αμερικάνικων σουπερμάρκετ και είναι το πρώτο μεταλλαγμένο μέλος του ζωικού βασιλείου που κρίνεται ασφαλές για κατανάλωση, ενώ δεν προβλέπεται ειδική σήμανση γι αυτό.

Στην απόφαση αντιτάχθηκε η αντιπροσωπεία των βουλευτών και γερουσιαστών της Πολιτείας της Αλάσκα, ενώ αντέδρασαν επίσης, ενώσεις καταναλωτών, καθώς και περιβαλλοντικές οργανώσεις, επιστήμονες και αλιείς. Δυστυχώς, οι ενστάσεις τους δεν εισακούστηκαν.

Ο γενετικά τροποποιημένος σολομός αναπτύσσεται με διπλάσιους ρυθμούς σε σχέση με τα συμβατικά ψάρια και απαιτεί μεγαλύτερες ποσότητες τροφής από τον φυσικό σολομό. Οι ειδικοί και οι οικολογικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν φόβους ότι ο «FrankenFish» θα εξαντλήσει τις πηγές τροφής του σολομού και ότι οι διασταυρώσεις και οι επιμολύνσεις είναι σίγουρες αφού μόνο 95% των σολομών αυτών έχει στειρωθεί, με το 5% να θέτει κίνδυνο διασταυρώσεων με το φυσικό είδος αν ο μεταλλαγμένος σολομός διαφύγει. Οι επιστήμονες εκφράζουν φόβους ακόμα και για τον μελλοντικό αφανισμό του άγριου σολομού εάν κάτι τέτοιο συμβεί.

Η απόφαση αργά ή γρήγορα αναμένεται να  πυροδοτήσει αντίστοιχες εξελίξεις και στην Ευρώπη.